کلام پژوهی

کلام پژوهی

تحلیل کلامی و تفسیری حدیث مناظره امام رضا7 با ابن جهم درباره عصمت انبیاء

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
استاد یار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
10.22034/kalam.2026.1106.1130
چکیده
حدیث مناظره امام رضا7 با ابن جهم، از مهم‌ترین متون روایی در تبیین آموزه عصمت انبیاء و روش صحیح فهم قرآن به شمار می‌رود. در این روایت، ابن جهم با استناد به برخی آیات قرآن، شبهاتی را درباره رفتار انبیاء مطرح می‌کند و امام رضا 7 با استدلالی دقیق، لغوی و قرآنی به آن پاسخ می‌دهند. این حدیث از یک‌ سو نشان‌ دهنده جایگاه عصمت در الهیات امامیه و از سوی دیگر، الگویی روشن از تفسیر قرآن به قرآن، و مرجعیت علمی اهل‌بیت: است. عصمت مقام معنوى خاصى است که خداوند متعال به فضل و کرمش آن را به پیامبران عطا فرموده تا در پناه آن ضمن دورى از هرگونه خطا و گناه بتوانند مأموریت بزرگ خویش را به نیکی انجام دهند. متکلمان این مقام خاص روحی انبیاء را به لطف خاص الهى تفسیر کرده، و در باره گستره عصمت انبیاء اختلاف نظر دارند، اکثر علمای عامه قائل به عصمت نسبی بوده و معتقدند به صدور خطا و نسیان قبل از بعثت و حتی برخی از آنها بعد از بعثت هستند، اما عالمان شیعه قائل به عصمت مطلق اند. و برخی از علما شیعه مانند شیخ صدوق که قائل به سهو النبی شده منظور ایشان از «سهو»، « اسها» است که چنین سهوی از طرف خدا است، نه سهو عادی بشری. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی محتوای کلامی، تفسیری این حدیث می‌پردازد و نشان می‌دهد که امام رضا7 چگونه با بهره‌گیری از قرائن زبانی و سیاق قرآنی، ظاهر ابتدایی آیات را به فهمی صحیح و منسجم هدایت می‌کنند. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که این روایت افزون بر دفاع از عصمت انبیاء، نمونه‌ای برجسته از روش‌شناسی تفسیر در سنت امامیه است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 03 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 08 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 14 شهریور 1405