کلام پژوهی

کلام پژوهی

تبیین صدرا از «حسن و قبح» براساس رابطه عمل، ملکات و معرفت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهیدبهشتی
2 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی
10.22034/kalam.2024.558
چکیده
اعتقاد به هریک از انحای حسن و قبح می‌تواند رابطه‌ی عمل، ملکات و معرفت را به شکل متفاوتی تبیین و تحلیل کند. پژوهش حاضر درصدد پاسخ به این مسأله است که نگاه ملاصدرا به حسن و قبح چه تأثیری بر تبیین وی از رابطه‌ی عمل، ملکات و معرفت دارد؟ هدف تحقیق تبیین و تحلیل دیدگاه صدرا درباره‌ی مقوله‌ی حسن و قبح است که با روش استنتاجی و رویکرد توصیفی- تحلیلی دنبال می‌گردد. صدرا قایل به تبعیت احکام از مصالح و مفاسد نفس الأمری است. وی صریحا افعال را متّصف به حسن یا قبح کرده و آن‌ها را حَسن و قبیح می‌داند. از این رو حسن و قبح افعال را به لحاظ وجودشناختی، ذاتی می‌داند. صدرا حَسن را امری می‌داند که عقل به آن دعوت نموده و قبیح را امری می‌داند که عقل از آن منع کند. از این رو صدرا حسن و قبح افعال را به لحاظ معرفت‌شناختی، عقلی می‌داند. رابطه‌ی صدرایی عمل، ملکات و معرفت در قوس صعود سلوکی با اعتقاد به حسن و قبح ذاتی در جنبه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی وجودشناسی و با اعتقاد به حسن و قبح عقلی در جنبه‌ی معرفت‌شناسی قابل تبیین است. اعمال که منجر به ملکات و سپس معرفت می‌شوند، باید دارای حسن و قبح ذاتی باشند. این رابطه با حسن و قبح فاعلی در قوس صعود سلوکی تبیین پذیر است. در قوس نزول سلوکی اعمالی که از نفس انسان صادر می‌شود، نتیجه‌‌ی حسن و قبح فاعلی وی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Sadra's explanation of "goodness and ugliness" based on the relationship between action, property and knowledge

نویسندگان English

seyyede zeynab Hosseini 1
Ebrahim Noei 2
1 Doctoral student of Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University
2 Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University
چکیده English

Belief in each aspect of goodness and ugliness can explain and analyze the relationship between action, property and knowledge in a different way. The present study tries to answer this question, what effect does Mulla Sadra's view of goodness and ugliness have on his explanation of the relationship between action, property and knowledge? The purpose of the research is to explain and analyze Sadra's point of view about the category of beauty and ugliness, which is followed by inferential method and descriptive-analytical approach. Sadra is willing to obey the rules of the interests and corruptions of the self-interest. He clearly classified the verbs as good or bad and considers them good and bad. Therefore, he considers the goodness and badness of actions to be intrinsic from an ontological point of view. Sadra considers good as something that reason calls for and ugly as something that reason forbids. Therefore, Sadra considers the goodness and badness of verbs to be rational from an epistemological point of view. Sadra's relationship between action, possessions and knowledge in the arc of the Seleucid ascension can be explained by the belief in inherent goodness and ugliness in the ontological aspect and by the belief in intellectual goodness and ugliness in the epistemological aspect. Actions that lead to possessions and then knowledge, must have inherent goodness and ugliness. This relationship can be explained by the positive and negative aspects of the Seleucid ascending arc. In the arc of Selucid descent, the actions that are issued from the human soul are the result of the goodness and badness of his actions.

کلیدواژه‌ها English

inherent beauty and ugliness
intellectual beauty and ugliness
actual beauty and ugliness
real beauty and ugliness
Mulla Sadra
-         آمدی، سیف‌الدین، (1423ق)، أبکار الأفکار فی أصول الدین‏، به تحقیق احمدمحمدمهدی، قاهره: انتشارات دارالکتب.
-         ابن سینا، علی، (1326ش)، تسع رسائل فی الحکمه و الطبیعیات، قاهره: انتشارات دارالعرب.
-         ابن سینا، علی، (1313ش)، رسائل اخری لابن سینا، تهران: بی‌نا.
-         ابن سینا، علی، (1404ق)، الشفاء (الطبیعیات)، قم: انتشارات مکتبه آیه الله المرعشی.
-         ابن سینا، علی، (1363ش)، المبدأ و المعاد، تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات اسلامی.
-         ابن سینا، علی، (1383ش)، منطق دانشنامه‌ی علائى، تصحیح، حواشى و مقدمه: دکتر محمد معین و سید محمد مشکوة، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلى سینا.
-         ابوالقاسم زاده، مجید، (1397ش)، «بررسی معرفت شناختی حسن و قبح عقلی»، فصلنامه علمی پژوهشی آیین حکمت، سال دهم.
-         ارموی، تاج الدین محمد بن حسین، (بی­تا)، الحاصل فی المحصول، بی­جا.
-         استرآبادی، محمد جعفر، (1382ش)، البراهین القاطعه، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
-         ایجی، میر سید شریف، (1325ق)، شرح المواقف، تصحیح: بدر الدین نعسانی، قم: انتشارات الشریف الرضی.
-         تفتازانی، سعدالدین، (1409ق)، شرح المقاصد، قم: انتشارات الشریف الرضی.
-         جوینی، عبدالملک، (1416ق)، الإرشاد إلى قواطع الأدلة فی أول الاعتقاد، تعلیق از زکریا عمیراث‏، بیروت: دارالکتب العلمیه.
-         حلی، یوسف بن مطهر، (1413ق)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، قم: مؤسسة نشر اسلامی.
-         رازی، فخرالدین، (1411ق)، المحصل، مقدمه و تحقیق از دکتر اتاى‏، عمان: انتشارات دار الرازی.
-         رازی، فخرالدین، (1415ق)، مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر)، بیروت: انتشارات دارالفکر.
-         سبزواری، هادی بن مهدی، (1981م)، تعلیقات بر اسفار (در: صدرالدین شیرازی، الحکمة المتعالیة)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-         سیدمرتضی، علی بن الحسین، (1411ق)، الذخیرة فی علم الکلام‏، به تحقیق سید احمد حسینى‏، قم: مؤسسة النشر الإسلامی‏.
-         شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، (1413ق)، تصحیح اعتقادات الإمامیة، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
-         شیخ طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن‏، (1406ق)، الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد، بیروت: انتشارات دار الأضواء.
-         صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1366 الف)، تفسیر القرآن الکریم‏، قم: انتشارات بیدار.
-         صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1981م)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-         صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1366ب)، شرح اصول کافی، تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
-         صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1360ش)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
-         صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1381ش)، کسر أصنام الجاهلیة، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
-         صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1354ش)، المبدأ والمعاد، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران‏.
-         صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1420ق)، رساله­ی اتحاد عاقل و معقول در مجموعه رسائل فلسفى صدر المتالهین‏، تهران: انتشارات حکمت.
-         صدوق، محمد بن علی، (1398ق)، التوحید، قم: مؤسسة النشر الإسلامی‏.
-         طاهری، صدرالدین، (1387ش)، «حسن و قبح عقلی افعال از دیدگاه صدر المتألهین»، نشریه خردنامه صدرا، شماره 52.
-         فیاض لاهیجی، ملاعبدالرزاق، (1383ش)، گوهرمراد، تهران: نشرسایه.
-         قوشچی، علاءالدین علی، (بی‌تا)، شرح تجرید العقائد، قم: منشورات رضی.
-         محمد شریف احمد، (1980م)، فکرة القانون الطبیعی عند المسلمین دراسة المقارنة، بغداد: انتشارات دارالحریه للطباعه.
-         مدرسی یزدی، محمدرضا، (1388ش)، فلسفه اخلاق، تهران: انتشارات سروش.
-         مطهری، مرتضی،(1352ش)، عدل الهی، تهران: انتشارات صدرا.
-         مظفر، محمدرضا، (1368ش)، اصول الفقه، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
-         هوشنگی، حسین، احمدی دارانی، احمدرضا، (1389ش)، «دین و حسن و قبح افعال در اندیشه‌ی صدرا»، پژوهشنامه‌ی فلسفه‌ی دین (نامه‌ی حکمت)، سال هشتم، شماره‌‌ی اول.
 

  • تاریخ دریافت 06 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 10 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 02 شهریور 1403