کلام پژوهی

کلام پژوهی

نقد و بررسی برهان امکان و وجوب ابن‌سینا در ساحت وجود ذهنی و عینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فلسفه،ادبیات و علوم انسانی،تربیت دبیر شهید رجایی،تهران،ایران.
10.22034/kalam.2024.560
چکیده
برهان امکان و وجوب ابن‌سینا، یکی از براهین وجودی در اثبات وجود خدا است که در دو ساحت وجود ذهنی و عینی مطرح شده است. این برهان شامل سه بخش و سه سیر فلسفی است که در آن حرکت از عین شروع و به ذهن رسیده و در ادامه به عین خاتمه می‏یابد و بدین وسیله واجب‌الوجود اثبات می‏شود. وی قائل به ارتباط و مطابقت دوسویه بین ذهن و عین است و فقط از این منظر است که می‌توان برهان امکان و وجوب را تحلیل کرد، وگرنه نقدهای جدی بر آن وارد است. سوال اصلی این است که با توجه به دو ساحتی بودن برهان و بحث مطابقت بین ذهن و عین، آیا می‏توانیم آن را مقرون به صحت بدانیم و برای ما یقین‌آور است؟ به زعم نگارندگان با توجه به اینکه شیخ قائل به دو صنف موجودات(ممکن‌الوجود و واجب‌الوجود) است و دو ساحتی بودن وجود ذهنی و عینی، بر اساس حصر عقلی چهار نوع پدیده موجود خواهد بود و با کمک از بحث مطابقت بین عین و ذهن، هشت نوع ارتباط به دست خواهد آمد که در نهایت برهان امکان و وجوب در دو ارتباط ساری و جاری خواهد بود و در این دو ارتباط می‌توان به یقین دست یافت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Criticism of Ibn Sina's proof of possibility and obligation in the field of mental and objective existence

نویسندگان English

Einollah Khademi
salavati abdollah
Hasan Momeni
Philosophy, literature and humanities, education of Shahid Rajaee, Tehran, Iran.
چکیده English

Ibn Sina's proof of possibility and obligation is one of the existential proofs in proving the existence of God, which is presented in two subjective and objective feelings. This proof consists of three philosophical courses in which the movement starts from the object and reaches the mind and then ends with the object, thereby proving the necessity of existence. He believes in the two-way connection and correspondence between the mind and the object, and it is only from this point of view that I can analyze the argument and obligation, otherwise serious criticisms will be made on it. The main question is that considering the two-dimensionality of the argument and argument based on the mind and the object, can we consider it to be true and is it certain for us?

According to the authors, taking into account that the sheikh believes in two classes of beings (possible existence and obligatory existence) and the existence of two dimensions, mental and objective existence, four types of phenomena will exist based on rational reasoning, and with the help of the discussion of correspondence between the objective and the mind, eight The type of communication will be obtained, which will ultimately be the proof of possibility and necessity in both current and current communication, and certainty can be achieved in these two communication.

کلیدواژه‌ها English

Proof
object
mind
existence
Ibn Sina
-         الشیخ الرئیس، ابو علی حسین بن عبدالله بن سینا .(۱۴۱۳ هجری قمری و ۱۳۷۱ هجری شمسی). المباحثات، تحقیق و تعلیق محسن بیدارفر، قم: انتشارات بیدار، چاپ اول.
-         الشیخ الرئیس، حسین ابی علی بن سینا .(۱۴۰۵ هجری قمری، ۱۹۸۵ میلادی). النجاه فی الحکمه المنطقیه و الطبیعیه و الالهیه، تنقیح و تقدیم ماجد فخری، بیروت: دارالافاق الحدیده.
-         ابو علی سینا، شیخ الرئیس حسین بن عبدالله .(۱۳۳۲). مبدا و معاد، محمود شهابی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
-         ابن‌سینا، حسین بن عبدالله .(۱۴۰۴ق). التعلیقات، جمع آوری و تحقیق و تقدیم عبدالرحمن بدوی بنغازی، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، مرکز النشر.
-         ابن‌سینا، حسین بن عبدالله .(۱۴۰۰ق). رسائل، قم:انتشارات بیدار.
-         ابن‌سینا، شیخ الرئیس .(۱۳۶۳). رساله الاضحویه، ترجمه حسین خدیجوم و مترجم نا معلوم، تهران: چاپ دوم.
-         ابن‌سینا، شیخ الرئیس .(۱۳۸۳). رساله نفس، مقدمه وحواشی و تصحیح موسی عمید، همدان.
-         ابن‌سینا، حسین ابن عبدالله .(۱۴۲۵). موسوعه مصطلحات ابن‌سینا (الشیخ الرئیس)، جهامی جیرار، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.
-         ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. الهیات شفاء.
-         ابن‌سینا، حسین ابن عبدالله .(۱۳۸۱ش). الاشارات و التنبیهات، جمع آوری و تحقیق و تالیف مجتبی زارعی، قم: بوستان کتاب قم (مرکز النشرالتابع لمکتب الاعلام الاسلامی).
-         عشاقی، حسین .(۱۳۹۳). برهان‌های صدیقین: دویست و بیست برهان به شیوه صدیقین بر هستی خداوند، چاپ اول، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
-         ذهنی تهرانی، سیدمحمد جواد. قواعد صرف و نحو و روش تجزیه و ترکیب. جلد۱.
-         بهشتی،احمد .(۱۳۹۰). صنع و ابداع -الاشارات و التنبیهات-شرح: نمط پنجم، تهران: موسسه انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم.
-         داوری اردکانی، رضا.(۱۳۸۹). ما و تاریخ فلسفه اسلامی ، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.
-         نصر، سید حسین .(۱۳۸۳). سنت عقلانی اسلامی در ایران، ترجمه، تحقیق و تحشیه سعید دهقانی ، تهران: قصیده سرا، چاپ اول.
-                   شیروانی، علی .(۱۳۹۳). هستی و علل آن در حکمت مشّاء، ترجمه، تبیین و تحلیل نمط چهارم اشارات ابن‌سینا و شرح خواجه‌ی طوسی بر آن ، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول.
-                   مظفر، علامه محمدرضا .(۱۳۸۸). منطق، ترجمه و اضافات علی شیروانی، جلد دوم، قم: انتشارات دارالعلم، چاپ هجدهم.
-                   خندان، علی اصغر .(۱۳۸۴). منطق کاربردی، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ سوم.
-                   حبیبی، قدیسه وانواری، سعید وطاهری، سید صدرالدین .(۱۳۹۶). مقاله "مقایسه دیدگاه تفتازانی و ابن‌سینا در مبحث وجود ذهنی"، حکمت معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، فصلنامه‌ی علمی-پژوهشی، تابستان، سال هشتم، شماره‌ی دوم.
-                   کبیری راد، محسن و اسلامی پیچا، قاسم وربیع نتاج، سید علی اکبر و مهدوی آزاد بنی، رمضان .(۱۴۰۲). مقاله "وجود ذهنی و تطابق آن با وجود عینی از منظر ابن‌سینا"، مجله نسیم خرد، بهار-تابستان، سال نهم، شماره اول.
-                   خادمی، عین الله .(۱۳۸۹). مقاله "سعادت از نظر ابن‌سینا"، مجله فلسفه دین، بهار، سال هفتم، شماره پنجم.
-                   قوام صفری، مهدی .(۱۳۸۳). مقاله "اشکال معروف وجود ذهنی را ابن‌سینا حل کرده است نه ملاصدرا"، مجله مقالات و بررسی ها، پاییز و زمستان، دفتر ۷۶(۲) فلسفه.
-                   کاکایی، قاسم و مقصودی، عزت. مقاله "نقد و بررسی وجود ذهنی از دیدگاه ابن‌سینا"، فصلنامه‌ی علمی-پژوهشی دانشگاه قم، سال دهم، شماره چهارم.
-                   لوائی، شاکر و رضایی ره، طیبه .(۱۳۹۵). مقاله "تحلیل انتقادی برهان وجوب و امکان ابن‌سینا و نقد ملاصدرا بر آن"، پژوهش‌های علم و دین، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پاییز و زمستان، سال هفتم، شماره دوم.
-                   پارسانیا، حمید .(۱۳۸۹). مقاله "برهان امکان و وجوب و نقدهای کانت و هیوم"، حکمت معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال اول، شماره اول.
-                   کمیجانی، حامد وگرجیان، محمدمهدی .(۱۴۰۲). مقاله  "نقد و بررسی اشکالات هیوم بر برهان امکان و وجوب، بر مبنای تقریر سینوی"، نسیم خرد، دوفصلنامه علمی پژوهشی فلسفه اسلامی، بهار-تابستان، سال نهم، شماره اول.
 

  • تاریخ دریافت 23 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 15 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 01 شهریور 1403