کلام پژوهی

کلام پژوهی

فلسفه جسم لطیف انگاری نفس در مکتب تفکیک؛ بررسی و نقد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
علی قدردان قراملکی
استادیار دانشکده الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
10.22034/kalam.2024.561
چکیده
نفس‌شناسی از جمله مسائلی است که از قدیم الایام ذهن بشر را درگیر خود کرده است. تجرد و جسمانیت نفس یکی از مسائل نفس‌شناسی است. دیدگاه جسمانیت نفس با رهیافت‌های مختلفی از سوی اندیشمندان مادی و بیشتر متکلمان مطرح شده است. یکی از این رهیافت‌ها جسمانیت لطیف نفس است که در عصر حاضر با اقبال متفکران تفکیکی روبه‌رو شده است. این تحقیق در صدد تبیین فلسفه جسم لطیف انگاری نفس است که چرا و به چه انگیزه‌ای نفس اولا جسم و مادی و ثانیا لطیف و متفاوت از اجسام عادی تلقی شده است و پس از تبیین به ارزیابی و تحلیل این مسأله پرداخته است. با توجه به اقبال اندیشمندان تفکیکی به نظریه جسمانیت لطیف نفس، این تحقیق با محوریت آراء این متفکران به تحلیل مسأله پرداخته است. برای نیل به این هدف، در این تحقیق مسأله محور، اطلاعات مورد نیاز تحقیق از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و به خصوص در آثار تفکیکیان اصطیاد شده و سپس با ارزیابی و تأملات عقلی و نقلی به تحلیل مسأله پرداخته شده است. در این تحقیق روشن شد که فلسفه‌های سلبی نظیر «مردود انگاری تجرد نفس» و «مردود انگاری جسم کثیف بودن نفس» و فلسفه‌های اثباتی که در دو قسم «ادله معرفتی» و «عوامل غیر معرفتی» تحلیل پذیرند، منشأ تمایل به جسمانیت لطیف نفس شده است. نگارنده با تأمل در این فلسفه‌ها به نقد آن‌ها پرداخته و معتقد است که این فلسفه‌ها برای جسم لطیف انگاری نفس کافی نیستند.
کلیدواژه‌ها
جسمانیت نفس
جسم لطیف
مکتب تفکیک
فلسفه‌های اثباتی
فلسفه‌های سلبی

عنوان مقاله English

The philosophy of the subtle body of the self in the school of separation; Review and critique

نویسنده English

ali ghadrdan gharamaleki
Assistant Professor, Faculty of Theology and Islamic Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran
چکیده English

Psychology is one of the issues that have been entangled in the human mind since ancient times. Celibacy and physicality of the soul is one of the issues of psychology. The view of the physicality of the soul has been proposed with different approaches by materialist thinkers and most theologians. One of these approaches is the subtle physicality of the soul, which has been favored by dissociative thinkers in the present age. This research aims to explain the philosophy of the subtle body of the soul, why and with what motivation the soul is first considered to be a body and material, and secondly, soft and different from normal bodies, and after the explanation, it has evaluated and analyzed this issue. Due to the favor of dissociative thinkers to the theory of the subtle physicality of the self, this research has analyzed the issue based on the opinions of these thinkers. In order to achieve this goal, in this problem-oriented research, the information needed for the research has been collected through library study, especially in the works of Yassian, and then the problem has been analyzed with evaluation and intellectual and narrative reflections. In this research, it became clear that negative philosophies such as "rejecting the celibacy of the self" and "rejecting the body as being dirty" and affirmative philosophies that can be analyzed into two types of "epistemological arguments" and "non-epistemological factors" are the source of the desire for the subtle physicality of the self. has been By reflecting on these philosophies, the author criticizes them and believes that these philosophies are not enough for the subtle body of the soul.

کلیدواژه‌ها English

Physicality of the soul
subtle body
separation school
positive philosophies
negative philosophies
قرآن کریم
-         ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله (1404ق). شرح نهج البلاغة. به تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
-         ابن‌بابویه، محمد بن علی (1398ق). التوحید. تحقیق هاشم حسینی، قم: جامعه مدرسین.
-         ابن‌بابویه، محمد بن علی (1413ق). من لا یحضره الفقیه‏. با تحقیق علی اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
-         ابن حزم اندلسى‏ (1416ق). الفصل فی الملل و الأهواء و النحل‏. تعلیق از احمد شمس الدین‏، بیروت: دار الکتب العلمیة.
-         ابن سینا، حسین بن عبد اللّه (1384). الاشارات و التنبیهات. تحقیق کریم فیضی، قم: مطبوعات دینی.
-         ابن‌سینا، حسین بن عبداللّه (1371). المباحثات. تحقیق محسن بیدارفر، قم: انتشارات بیدار.
-         اشعرى‏، ابو الحسن (1400ق). مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین‏. آلمان: فرانس شتاینر.
-         اصفهانی، میرزا مهدی (1385). ابواب الهدی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
-         برقی، احمد بن محمد بن خالد (1371). المحاسن. تحقیق جلال الدین محدث، ‏قم: دار الکتب الإسلامیة.
-         تهانوى‏، محمد على ( 1996م). موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم‏. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون‏.
-         تهرانی، میرزا جواد (1332). فلسفه بشری و اسلامی. تهران: دار الکتب.
-         تهرانی، میرزا جواد (1333). میزان المطالب. تهران: چاپخانه آفتاب.
-         جوادی آملی، عبدالله (1380). تفسیر موضوعی قرآن کریم. تنظیم علی زمانی قمشه‌ای، قم: مرکز نشر اسراء.
-         جوادی آملی، عبدالله (1384). تسنیم* تفسیر قرآن کریم. تحقیق و تنظیم حسن واعظی محمدی، قم: مرکز نشر اسراء.
-         حکیمی، محمد رضا (1383). مکتب تفکیک. قم: انتشارات دلیل ما.
-         سید مرتضی، على بن حسین‏ (1411ق). ذخیرة العالم و بصیرة المعلم‏. به تحقیق سید احمد حسینى‏، قم: مؤسسة النشر الإسلامی‏.
-         شیخ مفید، محمد بن محمد (1413ق). المسائل السرویة. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
-         صدرالمتألّهین‏، محمد بن ابراهیم شیرازی (1981م). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت‏: دار احیاء التراث.
-         صدرالمتألّهین‏، محمد بن ابراهیم شیرازی (1354). المبدأ و المعاد. به تصحیح سید جلال الدین آشتیانی،‏ تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران‏.
-         صفّار، محمد بن حسن‏ (1404ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد(ص). تصحیح محسن بن عباسعلی کوچه باغی، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
-         طبرسی، احمد بن علی (1403ق). الإحتجاج علی أهل اللجاج. تحقیق محمد باقر خرسان، مشهد: نشر مرتضی‏.
-         فاضل مقداد، ابن عبد اللّه السّیوری (1422ق). اللوامع الإلهیة فی المباحث الکلامیة. تحقیق و تعلیق از شهید قاضی طباطبائی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
-         فلوطین، (1366). دوره آثار فلوطین. ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: خوارزمی.
-         قاضى عبد الجبار، ابوالحسن (1965م). المغنی فی أبواب التوحید و العدل‏. به تحقیق جورج قنواتى، قاهره: الدار المصریة.
-         قزوینی‌‌خراسانی، مجتبی (1393). بیان الفرقان. قزوین: حدیث امروز.
-         قزوینی‌‌خراسانی، مجتبی (بی‌تا). رساله‌ای در معرفة النفس. نسخه خطی، بی‌جا: کتابخانه موسسه معارف اهل بیت(ع).
-         قدردان قراملکی، علی (1401). تجرد نفس از دیدگاه آقا مجتبی قزوینی و آیت الله جوادی آملی. قم: مجمع عالی حکمت اسلامی.
-         قمی، علی بن ابراهیم (1363). تفسیر القمی. تحقیق طیب موسوی جزایری، قم: دار الکتاب‏.
-         کاپلستون، فردریک چارلز (1946م). تاریخ فلسفه. ترجمه جلال الدین مجتبوی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
-         کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تحقیق علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
-         لاهیجی، حسن بن عبدالرزاق (1375). رسائل فارسی. تصحیح علی صدرایی خویی، تهران: مرکز فرهنگی نشر قبله.
-         مجلسى‏، محمد باقر (1404ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع). بیروت: مؤسسة الوفاء.
-         مروارید، حسنعلی (1418ق). تنبیهات حول المبدأ و المعاد. مشهد: آستان قدس رضوی.
-         مطهری، مرتضی (1396). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
-         مکارم شیرازی، ناصر (1386). پیام قرآن. تهران: دار الکتب الاسلامیه‌.
-         ملکی‌میانجی، محمد باقر (1373). توحید الامامیه. تنظیم محمد بیابانی اسکوئی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-         موسسه معارف اهل بیت (ع) و موسسه فرهنگی امام صادق (ع) (1395). مشعل معرفت؛ ارج‌نامة آیت الله سیّد جعفر سیّدان. ج2، قم: موسسه معارف اهل بیت (ع).
-         میر سید شریف (1325ق)، شرح المواقف. تصحیح بدر الدین نعسانی. افست، قم: الشریف الرضی‏.
 

  • تاریخ دریافت 24 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 15 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 01 شهریور 1403