بررسی معیت حق تعالی با خلق از دیدگاه متکلمان اسلامی
Document Type : Original Article
Authors
1
Associate Professor, Department of Philosophy and Theology, University of Tabriz
2
تبریز، 29 بهمن، دانشگاه تبریز، دانشکده الهیات، گروه فلسفه و کلام اسلامی
10.22034/kalam.2024.562
Abstract
امروزه بحث نسبت وجود خدا با جهان آفرینش به عنوان یکی از مسائل مهم و بنیادین در حوزه دین‌پژوهی قلمداد می‌شود. شکل گرفتن هر نظریه علمی بر مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌ها استوار است. نظریه معیت وجودی حق تعالی و خلق نیز از این قاعده مستثنی نیست. از دیدگاه غالب متکلمان، در بین اقسام معیت، معیت وجودی حق تعالی و خلق با مبانی خداشناسی برگرفته از نصوص دینی هم‌خوانی ندارد. قاطبه متکلمان اسلامی با نفی معیت علی و معلولی به دلیل مختار بودن حق تعالی و سنخیت و ضرورت که از لوزم جدانشدنی علت و معلول است، امکان تخلف معلول از علت تامه را ممکن دانسته‌اند و با پذیرش اشتراک لفظی وجود و تبیین خلق از لامن شیء و با استناد به آیات و روایات و حدوث زمانی عالم و بر تمایز وجودی حق تعالی با مخلوقات صحه می‌گذارند. از منظر متکلمان رابطه جهان به عنوان مخلوق با خدا رابطه تغایر و تباین است و بین آن دو سنخیتی نیست و خدا موجودی متباین از موجودات دیگر است. بنابراین، متکلمان به جای معیت وجودی معیت علمی را مطرح می‌کنند و آیات و روایات مبتنی بر معیت را به معیت علمی تفسیر می‌کنند. در این مقاله سعی بر این است تا دلایل و مبانی کلامی متکلمان را در باب معیت حق تعالی با روش توصیفی-تحلیلی مورد بررسی قراردهیم. معیت وجودی خالق و مخلوق نیازمند ظرف وجودی مشترکی است که بر مبنای آرای متکلمان اسلامی این ظرف وجودی مشترک تبیین نمی‌شود و به جای آن بر معیت علمی حق با خلق تأکید می‌شود.
Keywords
قرآن کریم
- ابراهیمی دینانی، غلامحسین(1400) شعاع اندیشه و شهود سهروردی، تهران: حکمت.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1371) المباحثات، قم: بیدار
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1376) الشفاء الالهیات، قم: دفتر تبلیغات اسلامی
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1379) النجاه، تهران: دانشگاه تهران
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1381) اشارات و تنبیهات، قم: بوستان کتاب
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1404) التعلیقات، قم: مکتب الاعلام الاسلامی
- آشتیانی، جلال‌الدین (1378) منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، قم: دفتر تبلیغات اسلامی
- جوادی آملی، عبدالله (1386) رحیق مختوم، قم: اسراء
- رحمانی، محمدهادی (1396) مراتب هستی در حکمت صدرایی، تهران: میراث فرهیختگان
- سبزواری، هادی بن مهدی (1369) شرح المنظومه، تهران: نشر ناب
- سهروردی، یحیی بن حبش (1372) مجموعه مصنفات شیخ اشراق، مصحح: هانری کوربن، تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی
- سهروردی، یحیی بن حبش (1385) المشارع و المطارحات، تهران: مجلس شورای اسلامی
- شیرازی، قطب‌الدین (1391) شرح حکمه الاشراق، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی
- طوسی، خواجه نصیرالدین (1375) شرح الاشارات و الالتنبیهات، قم: نشر البلاغه
- عبودیت، عبدالرسول (1388) درآمدی به نظام حکمت صدرایی، قم: موسسه آموزشی و پژوهی امام خمینی
- فارابی، ابونصر (1413) الاعمال الفلسفیه، بیروت: دارالمتاهل
- قیصری، داوود بن محمود (1387) دروس شرح فصوص الحکم قیصری، قم: بوستان کتاب
- مطهری، مرتضی (1376) مجموعه آثار، تهران: صدرا
- مطهری، مرتضی (1388) کلیات علوم اسلامی، تهران: صدرا
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1360) الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تهران: مرکز نشر دانشگاهی
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1363) المشاعر، تهران: طهوری
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1366) تفسیر قرآن کریم، قم: بیدار
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1382)، الحاشیه علی الالهیات، تهران: بنیاد حکمت صدرا
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1383) شرح اصول الکافی، تحقیق محمد خواجوی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1422ه.ق) شرح الهدایه الاثیریه، بیروت: موسسه التاریخ العربی
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1981) الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، بیروت: دار احیاء التراث العربی
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1354ش) المبدا و المعاد، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران
- یزدان‌پناه، یدالله (1389) حکمت الاشراق2، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
Volume 3, Issue 5 - Serial Number 5
November 2024Pages 171-193
- Receive Date 07 September 2024
- Revise Date 12 October 2024
- Accept Date 23 August 2024