نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• رهام شرف ¹
• مرتضی حسین زاده ²

¹ دانشیار فلسفه دانشگاه زنجان

² استادیار فلسفه دانشگاه زنجان

چکیده

این پژوهش با روش تحلیلی - تطبیقی، نسبت عقل و ایمان را در اندیشه سورن کییرکگور و خواجه نصیرالدین طوسی بررسی می‌کند. مسئله اصلی پژوهش آن است که آیا ایمان دینی در تعارض با عقل قرار دارد یا می‌توان میان این دو، نسبتی از هماهنگی و تکامل متقابل برقرار کرد. کییرکگور، در واکنش به عقل‌گرایی نظام‌ساز و قرائت هگلی از مسیحیت، بر جنبه وجودی، شخصی و شورمندانه ایمان تأکید می‌ورزد. در نظر او، ایمان با پارادوکس، تصمیم فردی و گذر از تضمین‌های عینیِ عقلانی پیوند دارد؛ ازاین‌رو، داستان ابراهیم برای او نمونه‌ای از تعلیق غایت‌شناختی امر اخلاقی در افق رابطه فرد با خداوند است. در مقابل، خواجه نصیرالدین طوسی عقل را ابزار معتبر معرفت دینی و مکمل وحی می‌شمارد. در منظومه فکری او، عقل می‌تواند اصول بنیادین اعتقادی، مانند وجود خدا و برخی صفات الهی، را اثبات کند؛ هرچند در شناخت کنه ذات الهی و جزئیات تشریع، نیازمند هدایت وحی است. یافته پژوهش نشان می‌دهد که تقابل مطلق عقل و ایمان، چنان‌که از برخی تقریرهای کییرکگوری برمی‌آید، نمی‌تواند تبیین کاملی از ایمان دینی به دست دهد؛ زیرا ایمان، افزون بر ساحت وجودی و عاطفی، واجد بُعد معرفتی و عملی نیز هست. بر پایه مبانی طوسی، می‌توان الگویی بازسازی‌شده از ایمان ارائه کرد که در آن عقلانیت، شورمندی، اعتماد دینی و عمل اخلاقی، عناصر مکمل یکدیگرند. بدین‌سان، ایمان نه معرفتی صرف و خشک است و نه تصمیمی فاقد هرگونه پشتوانه عقلانی، بلکه فرایندی پویا برای پیوند معرفت، التزام قلبی و عمل است.

کلیدواژه‌ها

• عقل
• ایمان
• سورن کییرکگور
• خواجه نصیرالدین طوسی
• جهش ایمانی
• عقل و وحی

عنوان مقاله [English]

A Critical Examination of Kierkegaard’s Fideism from the Perspective of Nasir al-Din al-Tusi

نویسندگان [English]

• Raham Sharaf ¹
• Morteza Hoseinzadeh ²

¹ Associate Professor of Philosophy, University of Zanjan

² Assistant Professor of Philosophy, University of Zanjan

چکیده [English]

This article comparatively examines the relationship between reason and faith in the thought of Søren Kierkegaard and Nasir al-Din al-Tusi through an analytical-comparative method. Its central question is whether religious faith stands in conflict with reason or whether the two can be understood as mutually complementary. Kierkegaard, reacting to systematic rationalism and Hegelian interpretations of Christianity, stresses the existential, personal, and passionate character of faith. For him, faith is associated with paradox, personal decision, and a movement beyond objective rational guarantees. Accordingly, Abraham’s story represents the teleological suspension of the ethical in the context of the individual’s absolute relation to God. By contrast, al-Tusi regards reason as a valid instrument of religious knowledge and as complementary to revelation. Within his intellectual framework, reason is capable of demonstrating fundamental theological principles, including God’s existence and certain divine attributes, although it remains limited with regard to the divine essence and the details of religious law, which require revelation. The study argues that an absolute opposition between reason and faith, as suggested by some Kierkegaardian formulations, does not provide an adequate account of religious faith. Faith possesses not only existential and affective dimensions but also cognitive and practical ones. Drawing on al-Tusi’s principles, the article proposes a reconstructed model of faith in which rational reflection, existential passion, religious trust, and ethical action function as complementary elements. Thus, faith is neither merely abstract knowledge nor an irrational decision devoid of rational grounding; rather, it is a dynamic process integrating knowledge, inward commitment, and action.

کلیدواژه‌ها [English]

• Reason
• faith
• Søren Kierkegaard
• Nasir al-Din al-Tusi
• Leap of Faith
• Reason and Revelation