دوفصلنامه کلام پژوهی
مقاله پژوهشی
1. تبیین مولفه های توحید ذاتی خداوند در پرتو ضرورت ازلی وجود و برخی لوازم وجود شناختی آن با محوریت اصول و مبانی حکمت متعالیه

سعید فامیل دردشتی؛ علیرضا کهنسال؛ سیدمرتضی حسینی

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2025.1151.1138

چکیده
  هدف این نوشتار آن است که با تحلیل و تبیین اصل «ضرورت ازلیۀ حقیقت وجود» به کارکرد این اصل در تبیین مؤلفه‌های توحید ذاتی بپردازد. «ضرورت ازلیۀ حقیقت وجود» که منطبق بر وجود واجب‌تعالی است، بدین معناست که حقیقت وجود یا همان واجب‌تعالی، مقید، متحیث و مشروط به هیچ قید، حیثیت و شرطی نمی‌باشد و «مطلق علی الاطلاق» است. «عدم ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
2. تحلیل معاد جسمانی در تناظر با تحلیل حقیقت وجود انسانی

ابراهیم رستمی؛ عبدالله غلامی؛ سید روح اله دهقان باغی

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2025.1138.1134

چکیده
  فهم کیفیت جاودانگی یکی از دغدغه های محققین علم کلام و فلسفه است. بدون تردید تحلیل حقیقت معاد مبتنی بر هستی شناسی حقیقت وجود آدمی است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی،درصدد فهم کیفیت جاودانگی بر اساس هستی شناسی حقیقت انسان است. ملحدانی که انسان را موجودی صرفاً عنصری دانسته، منکر وجود معاد بوده اما موحّدانی که اعتقادی به وجود روح برای انسان ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
3. بررسی انتقادی «نظریه تجلی» در فرقه بهاییت و معنویت سای بابا

محمدحسین کیانی

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2025.1192.1145

چکیده
  نظریه تجلی همچون بنیادی برای مشروعیت‌بخشی به رهبران دینی-معنوی حائز اهمیت است. از این‌رو مسئله مقاله حاضر، تحلیل دو قرائت از نظریه تجلی در فرقه بهاییت و معنویت سای بابا است و اینکه این دو خوانش تا چه‌اندازه از اعتبار برخوردار هستند؟ یافته‌های پژوهش که با رویکرد کتابخانه‌ای و به شیوه‌ تحلیلی–انتقادی به دست آمده؛‌ متضمن این ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
4. بررسی مفهوم توحید افعالی در قرآن‌کریم و نقش آن بر ارتقای عوامل معنوی

علی غضنفری؛ علی خلجی

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2025.1252.1159

چکیده
  تقویت معنویت از جمله آرمان‌های اولیه بشری در تمام و آیین‌ها و نیز ادیان ابراهیمی است. این مهم در آخرین دین الهی و قرآن‌کریم به شیوه‌های مختلف مطرح شده است. این مقاله به بررسی تحلیلی مفهوم توحید افعالی در پرتو آیات قرآن‌کریم و تبیین نقش بنیادین آن در تقویت و ارتقای فضائل معنوی کلیدی همچون توکل، صبر و عدل در انسان می‌پردازد. هدف پژوهش، ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
5. تحلیل انتقادی دیدگاه مفسران فریقین درباره مفهوم «خشم خدا» در قرآن کریم؛ بررسی تفسیری و کلامی

کاوس روحی برندق؛ فاطمه سیفعلی ئی

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2025.1436.1173

چکیده
  صفات خبری یکی از مسائل چالش‌برانگیز در الهیات اسلامی است که همواره مورد توجه مفسران بوده و بحث‌های مفصلی را در کتب تفسیری به خود اختصاص داده است. پژوهش حاضر با هدف شناخت مفهوم صفت خبری «غضب» و تفاوت آن با معنای انسانی‌اش با رویکردی لغوی و تفسیری و با روش تحلیلی_تطبیقی به بررسی مفهوم «غضب» در آیات قرآن پرداخته است. بررسی ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
6. مسئله بساطت ذات حق تعالی از منظر حکیم زنوزی: تحلیل و تبیین

علی بابایی؛ ناصر فروهی؛ مریم قلی پور

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2025.1481.1180

چکیده
  مسئله بساطت حق تعالی از زمره‌ی مهمترین مباحث الهیاتی و معرفتی در اندیشه اسلامی بوده و پایه بحث در باب بسیاری دیگر از موضوعات از جمله توحید، صفات و افعال الهی است. در الهیات اسلامی هم متکلمان و هم فلاسفه در آثار خود بحث‌های جامعی در این راستا ترتیب داده و به تبیین و اثبات بساطت حق تعالی پرداخته‌اند. در این بین، حکیم زنوزی با بهره‌گیری ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
7. بررسی انتقادی ایمان‌گرایی کی‌یرکگور از منظر خواجه نصیرالدین طوسی

رهام شرف؛ مرتضی حسین زاده

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2026.2153.1239

چکیده
  این پژوهش به بررسی تطبیقی رویکرد سورن کییرکگور (از سنت مسیحی) و خواجه نصیرالدین طوسی (از سنت اسلامی) نسبت به مسئله کلاسیک رابطه عقل و ایمان می‌پردازد. کییرکگور، با تأکید بر ماهیت پارادوکسیکال و شخصی ایمان و طرح مفاهیمی چون «جهش ایمانی» و «تعلیق امر اخلاقی»، ایمان را در ساحتی فراتر و گاه متعارض با عقل تعریف می‌کند. از دیدگاه ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
8. نقش ایمان در شکل‌گیری فریضه امر به معروف و نهی از منکر در کلام اسلامی

علینقی لزگی؛ جلال ترکاشوند؛ علی وکیلی

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2025.1214.1149

چکیده
  فریضه امر به معروف و نهی از منکر یکی از بنیادی‌ترین آموزه‌های عملی در اندیشه اسلامی است که در عین برخورداری از جایگاه فقهی، ریشه در مبانی کلامی مکاتب مختلف دارد. مقاله حاضر با هدف تبیین و تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های پنج مکتب مهم اسلامی (خوارج، اهل حدیث، معتزله، مرجئه و امامیه) در باب این فریضه، به واکاوی تأثیر تلقی‌های متفاوت از چیستی ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
9. تحلیل مفهوم روح در پیوند با امر الهی با تاکید بر دیدگاه علامه طباطبایی

مهشید کرمی؛ فتحیه فتاحی زاده

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2025.1334.1167

چکیده
  دستیابی به هر هدفی نیازمند شناخت سه چیز است: سیرکننده، مسیر و هدف. رسیدن به نقطه حقیقت هستی نیز از این قاعده مستثنی نیست و سیرکننده یا سالکِ طریق حق باید شناخت جامعی نسبت به خود داشته‌باشد. نظر به اینکه روح، حقیقت وجودی سالکِ سائر است، حرکت در مسیر بندگی بدون معرفتِ روح ممکن نیست. یکی از منابع شناخت روح، مراجعه به قرآن کریم و بررسی دلالی ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
10. مولفه‌های گفتگوی ادیان و پیامدهای آن از دیدگاه هانس کونگ

قدرت اله قربانی؛ خلیل رحیمی زاده

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2026.1421.1169

چکیده
  هانس کونگ یکی از متفکران و الهیدانان کاتولیک است که به صلح جهان از ره‌گذر صلح ادیان اندیشیده است. از دید او صلح ملت‌ها بدون صلح ادیان آنها ممکن نیست. صلح ادیان نیز بدون گفتگو و تفاهم ممکن نیست و گفتگو نیز بدون اخلاق جهانی محقق شدنی نیست. بنابراین، صلح جهانی و بقای بشر به اخلاق جهانی گره خورده است. کونگ در جستجوی اشتراکاتی در درون ادیان ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
11. مطالعه آرای الاهیاتی سالی مک فیگ: تصاویر ، مدل ها ، مفاهیم و نظریه ها

نورمحمد انصاری؛ مهدی لک زایی

دوره 4، شماره 8 ، بهمن 1404

http://dx.doi.org/10.22034/kalam.2026.1434.1172

چکیده
  چکیدهبیان تقسیم‌بندی‌های تصویر، مدل، مفهوم و نظریه برای فهم روش الاهیاتی مک‌فیگ اساسی می‌باشند. مک‌فیگ، تصویر، مدل، مفهوم و نظریه را به‌منزله مرحله‌ای در فرآیند ایجاد زبان درباره خداوند معرفی می‌کند. تصویر نمونه خاص پیشنهاد‌شده به‌منزله وسیله‌ای برای تفسیر الاهیاتی می‌باشد که در ارتباط با کلام و سخن خدا و مدل تعدادی تصاویر ...  بیشتر