نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دانشیار فللسفه و کلام اسلامی دانشگاه لرستان
چکیده
علم کلام از ارکان اساسی اندیشه دینی است و نقش مهمی در تاسیس بنیادهای فکری جامعه مسلمان داشته است. در عصر صفوی، فرصت مناسبی فراهم شد تا متکلمان شیعی به بازاندیشی در آراء پیشینیان پرداخته و کلام شیعه مسیر تحول از رویکرد نقلی به رویکرد فلسفی-حکمی را طی کند. این پژوهش با تمرکز بر منابع دوره صفوی، عوامل سیاسی، اجتماعی و معرفتی مؤثر بر گرایش کلام شیعه به شیوههای حکمتگرایانه را بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد رسمیت یافتن تشیّع توسط دولت صفوی، رقابت با عثمانیان سنی، نیاز به نظام عقیدتی مستدل و ظهور نوابغی مانند ملاصدرا، زمینهساز تلفیق کلام امامیه با حکمت متعالیه شد. این تحول، نه تنها پاسخگوی نیازهای سیاسی و اجتماعی عصر صفوی بود، بلکه غنای معرفتی کلام شیعه را نیز افزایش داد و تأثیری ماندگار بر اندیشه شیعی برجای گذاشت.در این پژوهش، «حکمت» بهمثابهی نظام فلسفی حکمت متعالیه» وحکمتگرایی» بهمنزلهی کاربست روشمندِ ابزارها و مفاهیم این حکمت در حیطهٔ کلام شیعه بررسی شده است. هدف اصلی، واکاوی زمینههای تاریخی و معرفتی این تحول روششناختی در عصر صفوی است.
یافتههای پژوهش نشان میدهد که رسمیت یافتن تشیع توسط صفویان، رقابت با عثمانیان سنی، نیاز به نظام عقیدتی مستدل و ظهور شخصیتهایی مانند ملاصدرا، زمینهساز راهیابی شیوههای حکمتگرایانه به کلام امامیه شد. این گرایش، محصول تعامل پیچیده عوامل سیاسی، اجتماعی و معرفتی بوده و تأثیری ماندگار بر غنای فکری کلام شیعی گذاشته است. هدف اصلی پژوهش تحلیل عوامل زمینههایی است که موجب راهیابی و نفوذ شیوههای حکمتگرایانه در کلام شیعه در عصر صفوی شده است.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
An Analysis of the Contexts for the Entry of Wisdom-Based Approaches into Shiite Theology during the Safavid Era
نویسنده [English]
- abdin darvishpor
دانشگاه لرستان دانشیار فللسفه و کلام اسلامی
چکیده [English]
Theology is one of the fundamental pillars of religious thought and has played an important role in establishing the intellectual foundations of Muslim society. During the Safavid era, Shiite theologians were provided with a suitable opportunity to rethink the views of their predecessors and Shiite theology evolved from a narrative approach to a philosophical-jurisprudential approach. Focusing on the sources of the Safavid era, this research examines the political, social, and epistemological factors affecting the tendency of Shiite theology towards wisdom-centered methods. The findings show that the formalization of Shiism by the Safavid state, competition with the Sunni Ottomans, the need for a deductive ideological system, and the emergence of geniuses such as Mulla Sadra paved the way for the fusion of Imami theology with transcendental wisdom. In this research, "wisdom" as the philosophical system of "transcendental wisdom" and "wisdom-centeredness" as the systematic application of the tools and concepts of this wisdom in the field of Shiite theology are examined. The main goal is to analyze the historical and epistemological contexts of this methodological transformation in the Safavid era. The findings of the research show that the formalization of Shiism by the Safavids, competition with the Sunni Ottomans, the need for a deductive belief system, and the emergence of figures such as Mulla Sadra paved the way for the introduction of wisdom-based methods into Imami theology. This tendency was the product of a complex interaction of political, social, and epistemological factors and has left a lasting impact on the intellectual richness of Shiite theology. The main goal of the research is to analyze the factors and contexts that led to the emergence and influence of theological methods in Shiite theology during the Safavid era.
کلیدواژهها [English]
- Shiite theology
- Safavid government
- philosophic approaches
- historical contexts
- transcendental wisdom
)