نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه تبریز، دانشکده الهیات و علوم اسلامی
2 2. دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه تبریز، دانشکده الهیات و علوم اسلامی
3 3. استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه تبریز، دانشکده الهیات و علوم اسلامی
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین و دستهبندی شیوههای هدایتی و اصلاحی پیامبران در مواجهه با خطاهای نزدیکان، با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی و مبتنی بر قرآن، روایات و گزارشهای تاریخی انجام شده است. مسئله مرکزی تحقیق آن است که پیامبران الهی چگونه میان عواطف خانوادگی و رسالت الهی جمع کرده و در برابر خطای خویشاوندان، از چه اصول و روشهایی بهره بردهاند. یافتهها نشان میدهد که الگوی تربیتی پیامبران بر دو طیف «روشهای مستقیم» و «روشهای غیرمستقیم» استوار است. روشهای مستقیم شامل انذار، تبشیر، محبت، صبر، استدلال، دعا و تحدّی است که با خطاب صریح و بیواسطه همراه است. در مقابل، روشهای غیرمستقیم همچون قصهگویی، تمثیل، موعظه و حکمت، بدون مواجهه رو در رو و با تکیه بر بیدارسازی تدریجی وجدان اخلاقی مخاطب اعمال شدهاند. در حوزه اصلاح، دو مؤلفه اساسی یعنی «فضاسازی برای پذیرش خطا» و «ارائه راههای جبران و توبه» نقش محوری در بازگرداندن فرد خطاکار به مسیر صحیح داشته است. بررسی نمونههایی از رفتار پیامبران - از نوح و ابراهیم تا یعقوب، یوسف، موسی و پیامبر اسلام - نشان میدهد که انتخاب نوع روش کاملاً تابع شرایط زمان، ویژگی خطا، شخصیت مخاطب و مصالح رسالت بوده است. نتیجه پژوهش آن است که سیره انبیاء واجد الگویی نظاممند و چندلایه برای مدیریت خطا، تربیت اخلاقی و اصلاح روابط انسانی است و میتواند در نظامهای تربیتی، خانوادگی و مدیریتی معاصر بهعنوان یک الگوی کاربردی مورد بهرهگیری قرار گیرد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
Educational Principles Governing the Behavior of the Prophets in Dealing with Erring Close Ones
نویسندگان [English]
- mohammad mahdavi 1
- Seyyed Hosein olyanasab 2
- mohammad azimi 3
1 Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology, University of Tabriz
2 2. Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology, University of Tabriz
3 3. Assistant Professor, Department of Islamic Sciences, Faculty of Theology and Islamic Sciences, University of Tabriz
چکیده [English]
This study aims to examine and categorize the prophetic methods of guidance and correction employed when dealing with the wrongdoing of close relatives, using an analytical–descriptive approach grounded in the Qur’an, narrations, and historical reports. The central question of the research concerns how the prophets of God balanced familial emotions with divine mission and what principles and strategies they adopted in response to the mistakes of their kin. The findings show that the prophets' pedagogical model is structured around two major categories: direct methods and indirect methods. Direct methods include warning, glad tidings, compassion, patience, reasoning, supplication, and challengecharacterized by explicit, immediate, and face-to-face communication. In contrast, indirect methods such as storytelling, parables, moral exhortation, and wisdom rely on non-confrontational approaches that gradually awaken the moral conscience of the audience. In the domain of correction, two essential componentscreating a safe space for acknowledging mistakes and providing pathways for repentance and restitutionplay a decisive role in helping the wrongdoer return to the right course. An examination of various prophetic examplesfrom Noah and Abraham to Jacob, Joseph, Moses, and the Prophet of Islamindicates that the choice of method was entirely conditioned by temporal circumstances, the nature of the wrongdoing, the character of the audience, and the demands of the prophetic mission. The study concludes that the prophetic tradition presents a systematic and multilayered model for managing error, fostering moral development, and improving human relationshipsone that can serve as a practical framework within contemporary educational, familial, and managerial systems.Keywords: Divine Prophets; Guidance; Correction; Erring Relatives; Educational Conduct.
کلیدواژهها [English]
- Divine Prophets
- guidance
- Correction
- Erring Relatives
- Educational Conduct
)