نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• ابوذر پاک نهاد ¹
• عبداله صلواتی ²

¹ دبیر آموزش و پرورش

² استاد فلسفه گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران

چکیده

چکیده

مطابق آیات و روایات، ارتکاب برخی از گناهان از سوی آدمی خلود در جهنم را در پی خواهد داشت. شیخ طوسی و ملاصدرا از متفکران برجسته‌ی امامیه، جهت گیری‌های بعضاً متفاوتی در این زمینه داشته‌اند. از آنجایی که اختلاف در برداشت از تفسیر واژه ها می تواند نتایج متفاوتی را در فهم ایجاد نماید نویسندگان با روش تحلیل محتوا سعی در تببین این موضوع دارند. مراد از خلود در مقاله حاضر، خلود در جهنم است. پرسش پایه‌ی جستار حاضر این است: شیخ طوسی و ملاصدرا چه تفسیر و تبیینی از نظریه‌ی خلود در جهنم عرضه می‌کنند؟ برخی از یافته های تحقیق حاضر عبارت اند از: 1: شیخ طوسی خلود در جهنم را تنها از آن شخص کافر دانسته و با استمداد از عدم لزوم وفای به وعید الهی و همچنین با وجود ایمان، مرتکب کبائر اهل صلاة را مخلد ندانسته است. در مقابل، ملاصدرا، نخست به تأسی از ابن عربی به عدم خلود مؤمن و کافر در عذاب حکم رانده و استدلال اقامه کرده است، اما همو در کتاب عرشیه، از رأی پیشین برگشته و قائل به خلود برخی از انسان‌ها در جهنم شده است. 2: در این تحقیق، معانی گوناگون در مسأله‌ی خلود طراحی شد و بر اساس آن به این نتیجه دست یافتیم: شیخ طوسی و ملاصدرای دوم (= ملاصدرای مؤلف عرشیه) به ابدیتِ مقارنِ عذابِ کافر باور دارند. 3. سخن ملاصدرا در عرشیه با سه اثر دیگر، به تفاوت در اعتبار یا پذیرش دو رأی متناقض برنمی‌گردد، بلکه به معنای دقیق کلمه اعراض از دیدگاه قبلی و پذیرش گزاره‌ی 2-4 (=کافر در جهنم ابدی و معذب است) است.

کلیدواژه‌ها

• خلود
• عذاب
• جهنم
• شیخ طوسی
• ملاصدرا

عنوان مقاله [English]

Semantic analysis immortality of view sheikh tousi and mulla sadra.

نویسندگان [English]

• Abouzar Paknahad ¹
• abdollah salavati ²

¹ Teacher

² Professor of Philosophy, Department of Theology and Islamic Studies, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran

چکیده [English]

Abstract

According to Quranic verses and traditions, certain grave sins committed by humans entail eternal punishment (khulūd) in Hell. Sheikh al-Tūsī and Mullā Sadrā, two eminent Imami scholars, adopted partially divergent approaches to this theological issue. As the interpretation of terms can lead to different conclusions, the authors of this study, using a content analysis methodology, have tried to elaborate on this subject. The meaning of khulūd in this article is eternal punishment in Hell. The central question of this study is: What interpretations and explanations do Sheikh al-Tūsī and Mullā Sadrā offer regarding the theory of eternal punishment (khulūd) in Hell? Key findings include:1: Sheikh al-Tūsī restricted eternal damnation in Hell exclusively to disbelievers (kuffār). By invoking the principle that God is not obligated to fulfill His threats (adam luzūm al-waīd) and by the virtue of faith, he exempted believers who are guilty of major sins (kabā'ir)—provided they maintained ritual prayer (ṣalāh)—from eternal torment. In contrast, Mullā Sadrā, initially influenced by Ibn 'Arabī, argued against the eternity of punishment for both believers and disbelievers, positing that all humans ultimately return to their divine origin. However, in his later work al-`Arshiyyah, he retracted this stance, affirming the eternal punishment of certain individuals in Hell.2: In this study, various propositions on khulūd were formulated, leading to the conclusion that Sheikh al-Tūsī and the later Mullā Sadrā (author of al-`Arshiyyah) both endorse the concept of co-eternal punishment for disbelievers.3: Mullā Sadrā’s position in al-`Arshiyyah, when compared with his three other works, does not signify a discrepancy in the validity or acceptance of two contradictory views. Rather, it represents a precise retraction of his former position and the acceptance of proposition 2-4 (i.e., the disbeliever is eternally tormented in Hell).

کلیدواژه‌ها [English]

• Eternity (Khulūd)
• punishment
• Hell
• Sheikh al-Ṭūsī
• Mullā Ṣadrā