نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مهدی غفرانی
• عباس یزدانی

گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی دقیق و نظام‌مند نسبت میان نظریه تکامل و مفهوم اشرفیت انسان، به تحلیل معناشناختی و تبیین ارکان تحقق اشرفیت پرداخته و تأثیر اصول محوری نظریه تکامل (نیای مشترک، اکتساب تدریجی توانایی‌ها، تغییرپذیری گونه‌ها، فروپاشی مرزهای انسان-حیوان، انسان به مثابه محصول طبیعت) را بر دیدگاه‌های مختلف برتری انسان بر سایر گونه‌ها ارزیابی می‌کند. این مقاله استدلال می‌کند که در حالی که برخی تلقی‌های سنتی از اشرفیت با یافته‌های تکاملی به چالش کشیده می‌شوند، امکان صورت‌های سازگار اشرفیت در سه حوزه اشرفیت در طبیعت (برتری نسبی در توانایی‌های طبیعی)، اشرفیت در ورای طبیعت (مبتنی بر امور متافیزیکی یا دینی) و اشرفیت اختیاری (برتری اکتسابی اختیاری با استفاده از توانایی‌ها) همچنان قابل بررسی و پذیرش است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی است که با تحلیل مفاهیم، گزاره‌ها و استدلال‌های اقامه شده در نظریات مختلف در پی کشف نسبت فرگشت و برتری انسان خواهد بود. این مطالعه ضمن رد هرگونه سوءاستفاده از مفهوم اشرفیت برای توجیه استثمار طبیعت، بر اهمیت درک جایگاه انسان در نظام پیچیده حیات درسایه توجه به هر دو دیدگاه تکاملی و ابعاد چندگانه مفهوم اشرفیت تأکید می‌ورزد.

کلیدواژه‌ها

• اشرفیت انسان
• نظریه تکامل
• فلسفه زیست‌شناسی
• فرگشت
• برتری انسان

عنوان مقاله [English]

Evolution: A Threat to Human Exceptionalism or a New Interpretation of Human Superiority?

نویسندگان [English]

• Mahdi Ghofrani
• Abbas Yazdani

Department of Philosophy, Faculty of Theology, University of Tehran

چکیده [English]

This study aims to provide a rigorous and systematic analysis of the relationship between evolutionary theory and the concept of human exceptionalism. It undertakes a semantic exploration of the notion of exceptionalism and delineates its essential components, while critically assessing the impact of core principles of evolutionary biology—including common descent, gradual acquisition of complex traits, species fluidity, the dissolution of human-animal boundaries, and the characterization of humans as products of nature—on various conceptualizations of human superiority over other species. The research method employed in this paper is descriptive-analytical, which, by analyzing concepts, propositions, and arguments presented in various theories, aims to uncover the relationship between evolution and human superiority.

The paper argues that, although certain traditional conceptions of human exceptionalism face significant challenges in light of evolutionary findings, alternative and evolution-compatible forms of exceptionalism remain tenable. These include: natural exceptionalism (relative superiority in natural capacities), metaphysical or theological exceptionalism (rooted in transcendental or religious claims), and volitional or acquired exceptionalism (based on the cultivation of superior traits through intentional development).

Rejecting any misuse of the concept of exceptionalism as a justification for environmental exploitation, this study emphasizes the importance of understanding the human place within the intricate web of life, informed by both evolutionary insights and the multifaceted dimensions of human distinctiveness.

کلیدواژه‌ها [English]

• Human Exceptionalism
• Evolutionary Theory
• Philosophy of Biology
• Evolution
• Human Superiority